على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3756
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
جز آن . و تنهء درختى كه آن را سوراخ سوراخ كرده و چوب در آن سوراخها نهاده و آن را همچو زينه سازند و بر روى آن بسوى غرفهها بالا روند . و كندهء چوبى كه آن را گود كرده و در آن نبيذ سازند و اين نبيذ تند و تيزتر از ساير اقسام است . و نيز نژاد مرد و اصل آن . يق : فلان كريم النقير اى كريم الاصل . و نوعى از مگس سياه . نقير ( naqir ) ص . ع . هو فقير نقير : او نيك درويش و تنك دست است . نقيش ( naqic ) ا . ع . متاع پراكنده . و مثل و مانند و مشابه . و شكل و پيكر و نشان . و نظير و همتا . نقيص ( naqis ) ص . ع . آب شيرين و گوارا . و چيزى كه بوى خوش داشته باشد . نقيص ( naqis ) ص . پ . مأخوذ از تازى - ناقص و ناتمام و مجرم و گناهكار و معيوب . و شخص نقيص : شخص عيبدار . نقيصة ( naqisat ) ا . ع . سخن چينى در ميان مردم . و عيب و خصلت به دو سست . و زشتخويى . ج : نقائص . نقيصه ( naqise ) ا . پ . مأخوذ از تازى - بهتان . و نقيصه گفتن : بهتان گفتن . نقيض ( naqiz ) ا . ع . باشگونهء چيزى و مخالف آن . يق : هذا نقيض ذلك : اى مخالف له . و نيز نقيض : آواز زه كمان . و آواز نوار تنك ستور . و آواز محمل . و آواز پالان . و بانك چرخ چاه . و بانك انگشتان و استخوانهاى پهلو و بند اندام . و آوازى كه از مكيدن شاخ حجامت برآيد . و بانك عقاب . و نقيض الاديم : آواز پوست . و نقيض الرجل : آواز پاى . نقيض ( naqiz ) ا . پ . مأخوذ از تازى - باژگونه چيزى و دشمير و مخالف و ضد . نقيضة ( naqizat ) ا . ع . راه در كوه . و باشگونه جواب گفتن شعر كسى را . ج : نقائض . نقيط ( naqit ) ا . ع . بندهاى كه شخص آزاد شده آزاد كند . نقيع ( naqi ' ) ا . ع . چاه بسيار آب . ج : انقعة . و شير بىآميغ سرد . و حوضى كه در آن خرماى تر نهند . و مردى كه مادرش از قوم ديگر باشد . و آب سرد خوشگوار . و آبى كه نه شور باشد و نه خوش . و بانك و فرياد . و نام موضعى . و نقيع الزبيب و التمر و غيره : شراب مويز و خرما و جز آن و يا آبى كه در آن مويز و يا خرما و جز آن خيسانيده باشند . نقيع ( naqi ' ) ص . ع . دواء نقيع : داروى خيسانيدهء در آب . و ماء نقيع : آب سرد خوشگوار . نقيع ( naqi ' ) م . ع . نقع نقعا و نقيعا . ر . نقع . نقيعة ( naqi'at ) ا . ع . مهمانى مسافر . و ستورى كه در مهمانى كشند . ج : نقائع . و منه المثل : الناس نقائع الموت اى يجزرهم جزر الجزار النقيعة . و نيز نقيعة : طعامى كه مرد در شب عروسى كه زن مىگيرد مىدهد . و نام موضعى . نقيف ( naqif ) ا . ع . حنظل كفانيده . نقيف ( naqif ) ص . ع . جذع نقيف : تنهء درخت ديوچه خورده . ج : نقف . نقيق ( naqiq ) م . ع . نق الضفدغ نقيقا ( از باب ضرب ) : بانك كرد غوك . و كذلك : العقرب و الهرة و الدجاجة . نقيل ( naqil ) ع . ج . نقيلة . نقيل ( naqil ) ا . ج . غريب و مسافر خواه مرد باشد يا زن . و توجبهاى كه از زمين باران رسيده آيد . و هر راهى و رفتارى مر اسب را كه دست و پا را زود بزود بردارد . يق : انه ذو نقيل . و يا رفتارى ميان دويدن و پويه رفتن . نقيلة ( naqilat ) ا . ع . پوست پارهاى كه بر نعل و موزه در پى كنند . و پوست پارهاى كه بر سپل شتر بندند چون سوده گردد . ج : نقائل و نقيل . و نيز نقيلة : زن مسافر و غريب . و نقيلة العضد : گوشت پارهء درشت از بازو . و ابن نقيلة : غريب و مسافر . نقيمة ( naqimat ) ا . ع . نفس و عقل و طبيعت . و فلان ميمون النقيمة : فلان پاك نفس است . نقيه ( naqih ) ص . پ . مأخوذ از تازى - ناقه و ضعيف و به شدهء از بيمارى . نك ( nak ) پ . يعنى اينك . نك ( nak ) ا . پ . زاج سبز . نك ( nok ) ا . پ . منقار مرغ . نكأ ( nak ' ) م . ع . نكا القرحة نكأ ( از باب فتح ) : برداشت پوست ريش را پيش از به شدن پس ريم بهم رسانيد . و نكا العدو : مجروح كرد و كشت دشمن را . و نكا فلانا حقه گزارد حق فلان را . نكاب ( nak - b ) ا . پ . زاج سبز . و آب زاج . نكاب ( nek b ) ا . پ . دستكش و آستين مانندى كه در هواهاى سرد دستها را در ميان آن گذارند . و بهله و دستكش از تيماج كه شكارچيان بر دست كشيده باز و شاهين و جز آن را نگاهدارند . و خبر . و شكل و نقشهاى كه بامداد كشند و با سوزن سازند . نكاب ( nok b ) ا . پ . ورم و آماس بناگوش شتر . نكابة ( nak bat ) م . ع . نكب الرجل على قومه نكابة ( از باب كرم ) : نقيب و پذرفتار و معتمد گرديد آن مرد بر قوم خود پس از آنكه نبود . نكابة ( nek bat ) م . ع . نكب